Narodowy Stary Teatr w Krakowie i Maxim Gorki Theater w Berlinie łączy od kilku lat współpraca i wymiana artystyczna. 11 czerwca 2011 roku planują one wspólną realizację projektu KRAKÓW-BERLIN XPRS, wchodzącego w przestrzeń publiczną i będącego próbą zmierzenia się z polsko-niemiecką przeszłością i przyszłością. KRAKÓW-BERLIN XPRS będzie teatralną interwencją w pociągu i na jego trasie przejazdu łączącej oba miasta.

Narodowy Stary Teatr i Maxim Gorki Theater łączy od pewnego czasu ścisła współpraca i wymiana artystyczna. Po prezentowanych na obydwu scenach występach gościnnych zespołów obu teatrów, planują one wspólną realizację projektu o charakterze performatywnym, wchodzącego w przestrzeń publiczną i będącego próbą zmierzenia się z polsko-niemiecką przeszłością i przyszłością.

KRAKÓW-BERLIN XPRS będzie teatralną interwencją w pociągu i na jego trasie przejazdu łączącej oba miasta. Każdego ranka z krakowskiego dworca odjeżdża międzynarodowy pociąg do Berlina przez Katowice/Kattowitz, Zabrze, Gliwice/Gleiwitz, Kedzierzyn Koźle/Kandrzin-Cosel, Opole/Oppeln, Wroclaw/Breslau, Legnicę/Liegnitz, Chojnów /Haynau, Bolesławiec/Bunzlau, Węgliniec/Kohlfurt, Żary/Sorau, Forst, Cottbus.



Przemierza szczególną przestrzeń: to trasa aż ciężka od symbolicznych znaczeń. Linią wschód-zachód poruszali się więźniowie obozów koncentracyjnych, Niemcy wyjeżdżający na Zachód, Ukraińcy przesiedlani w czasie akcji „Wisła”, repatrianci ze Lwowa. Od kilku lat pociąg stał się pasem transmisyjnym dla nowej polskiej emigracji. Równie symboliczny jest pejzaż, który widać za oknem. Na polskim odcinku pociąg przejeżdża przez fascynujący i melancholijny świat polskiej modernizacji. Z okien widać zarówno ludzi zbierających węgiel z torów czy zamknięte kopalnie, ale też nowe centra handlowe, wyremontowane drogi i stacje kolejowe. Ta przestrzeń wydaje się idealną do zbudowania widowiska, w którym zostałyby pokazane sploty historii polsko-niemieckiej, ślady tragicznych doświadczeń, obustronne kompleksy, nadzieje, próby przełamywania uprzedzeń.

Polsko-niemiecki zespół przygotowujący projekt z ramienia Teatru im. Maksyma Gorkiego i Narodowego Starego Teatru rozpoczął zbieranie materiałów, które staną się podstawą pracy dla reżysera, aktorów i partnerów projektu. Celem tej pracy będzie stworzenie swego rodzaju topografii pomiędzy Krakowem i Berlinem, prezentującej, poprzez artystyczną refleksję, zjawiska kulturalne, historyczne, demograficzne i lokalne. Pod kierunkiem reżysera i dyrektora Teatru im. Maksyma Gorkiego Armina Petrasa efekty tej pracy przełożone zostaną na działania teatralne, które przeprowadzą, podczas przejazdu pociągu EC „Wawel” z Krakowa do Berlina, zarówno aktorzy obu teatrów, jak i zaproszeni do udziału w projekcie partnerzy lokalni.

11 czerwca – kilka dni przed dniem jubileuszu podpisania traktatu pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy – wyruszy ten wyjątkowy pociąg w swoją niezwykłą podróż. Spektakl składał się będzie z dwóch płaszczyzn: akcje w pociągu i poza nim; na stacjach, dworcach i peronach miast, przez które przejeżdża Eurocity oraz w niektórych, wybranych punktach na trasie jego przejazdu.

Projekt połączy wszystkie formy komunikowania się artystów z publicznością: sceny teatralne, monologi, happeningi, sztuki wizualne, muzykę, instalacje artystyczne i dźwiękowe, projekcje filmowe i animację, wykorzystując w tym celu wszelkie możliwe środki: istniejące na trasie przejazdu obiekty, systemy nagłośnienia w pociągu i na stacjach kolejowych, przestrzeń peronów dworcowych i budynki stacji kolejowych.

Ponieważ spektakl przewidziany jest w czasie normalnego przejazdu pociągu, jego publiczność w dużej części stanowić będą podróżni, a więc przypadkowi widzowie. W ten sposób teatr wychodzi poza swoją naturalną przestrzeń, zaciera się granica pomiędzy codziennością (jazda pociągiem) i jej inscenizacją. Podróżni staną się jednocześnie współtwórcami spektaklu i odwrotnie artyści będą też zwykłymi pasażerami pociągu.

Na czas akcji wypożyczone zostaną dwa wagony specjalne (wagon kinowy i wagon konferencyjny), wykorzystamy też wagon restauracyjny. Staną się one wielofunkcyjna przestrzenią, w której realizowana będzie część projektu odbywająca się przez cały czas jazdy pociągu jak: show kulinarny (prezentacja zapomnianych regionalnych potraw), prezentacje muzyczne (Festiwal Piosenki Kolejowej), sceny teatralne (fragmenty inscenizacji ze Starego Teatru i innych zaproszonych teatrów), pokazy filmowe (filmy dokumentalne i fabularne prezentujące poszczególne miejsca i ich historię).

Na stacjach kolejowych będących przystankami pociągu, jak i w innych interesujących miejscach na jego trasie (szczególnie takich, gdzie przemieszcza się on z niewielką prędkością jak np. Kopalnia Mysłowice) przygotowane zostaną wcześniej czasowe akcje z udziałem mieszkańców lub zaproszonych performerów. Możliwe są występy lokalnych grup i stowarzyszeń, osób prywatnych, klas szkolnych, przedstawicieli miejscowych instytucji kulturalnych jak np. chóry, grupy hip-hopowe, nieprofesjonalne grupy teatralne, zespoły ludowe, orkiestry górnicze itp. Pomiędzy obydwoma płaszczyznami projektu planowane są akty współdziałania i współpracy.

Na każdej stacji dokonywać się będzie swego rodzaju wymiany lub przekazania obiektu, prezentu, symbolu, „kulturalnego artefaktu”, listu, manifestu itp. Przedstawiciele wszystkich uczestniczących w spektaklu grup będą miały możliwość wsiadania i wysiadania na kolejnej stacji i współtworzenia lub komentowania akcji dziejących się w pociągu.

Dodatkowo uruchomiona zostanie interaktywna strona internetowa, na której będzie można śledzić i komentować przygotowania do tej inscenizacji, a także współuczestniczyć w jej powstawaniu. Plonem projektu będzie dokumentująca go publikacja książkowa wraz z materiałem filmowych nakręconym podczas realizacji spektaklu i wszystkich wydarzeń mu towarzyszących.

Powstały zapis wideo w formie filmu dokumentalnego zostanie pokazany później w obu teatrach w Krakowie i Berlinie. Literackie i dziennikarskie teksty, nadesłane na nasz apel historie, komentarze, wywiady i rozmowy z uczestnikami projektu, a także zdjęcia i rysunki zostaną opublikowane w formie dwujęzycznego sprawozdania/katalogu. Książka i film nie będą tylko dokumentacją jednorazowego projektu, ale zbiorą efekty wielomiesięcznych poszukiwań materiałów, spotkań i rozmów z ludźmi, poznania ich przeżyć i doświadczeń zarówno tych współczesnych jak i związanych z przeszłością, jaka naznaczyła przestrzeń pomiędzy Krakowem i Berlinem.